Azərbaycan News Agency

Rusiya Prezidenti Putin Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Xəzər Ekoloji Zirvəsində çıxışı zamanı Xəzər dənizində su səviyyəsinin azalmasının ekoloji və iqtisadi təsirlərinə diqqət çəkib.

Putin zirvənin keçirilməsi təşəbbüsünün vaxtında və faydalı olduğunu bildirərək, Xəzər dənizinin bütün sahilyanı ölkələr üçün təbii, iqtisadi, nəqliyyat və mədəni-tarixi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. O, Rusiyanın Xəzər dənizi ekosisteminin qorunması üçün tərəfdaşları ilə apardığı birgə işlərə üstünlük verdiyini, hökumətlərin, biznes dairələrinin, vətəndaş cəmiyyəti təşkilatlarının və ekspertlərin bu işlərdə iştirak etdiyini bildirib.

Xəzər dənizinin dayazlaşmasının ən təcili problemlərdən biri olduğunu bildirən Putin Rusiyanın hesablamalarına görə, son 20 ildə dənizin Rusiya sahillərində geri çəkilməsinin 20 min kvadratkilometrlik əraziyə çatdığını qeyd edib. Putin dəniz nəqliyyatını davam etdirmək üçün Rusiyanın hər il dərinləşdirmə işlərinə əhəmiyyətli büdcə vəsaiti ayırmaq məcburiyyətində qaldığını bildirib.

Dəniz səviyyəsində illik orta azalmanın 9 santimetr olduğunu deyən Putin mövcud tendensiyanın davam etməsinin bioloji ehtiyatların azalması, balıqçılığa zərər dəyməsi və sahilyanı ərazilərdə torpaq eroziyası kimi nəticələrə səbəb ola biləcəyini söyləyib.

Putin su səviyyəsinin azalmasının Xəzər ətrafındakı sosial-iqtisadi şəraitə də mənfi təsir etdiyini, Transxəzər logistika dəhlizlərinin investisiya cəlbediciliyini azaltdığını və məşğulluqla həyat keyfiyyəti baxımından risk yaratdığını bildirib.

Rusiya və xarici ölkə mütəxəssislərinin araşdırmalarının Xəzər dənizinin dayazlaşmasının əsas səbəbinin iqlim dəyişikliyi olduğunu göstərdiyini bildirən Putin orta illik temperaturun artmasının buxarlanma, yağıntıların miqdarı və dənizə tökülən çayların su axınına təsir etdiyini qeyd edib.

Putin külək rejimindəki dəyişikliklərin də prosesi ağırlaşdırdığını bildirərək, əvvəllər Atlantik okeanından gələn hava kütlələrinin yerini Mərkəzi Asiyadan gələn isti və quru hava axınlarının aldığını və bunun suyun buxarlanmasını artırdığını deyib.

Putin Xəzər dənizi ekosisteminin qorunması üçün mövcud beynəlxalq mexanizmlərdən daha səmərəli istifadə etməyi təklif edib. Bu çərçivədə 2003-cü ildə qəbul edilmiş Xəzər dənizinin dəniz mühitinin mühafizəsi haqqında Çərçivə Konvensiyasının, başqa adı ilə Tehran Konvensiyasının əhəmiyyətini vurğulayıb.

Putin İranın paytaxtı Tehranda iki həftə əvvəl keçirilən tərəflər konfransında Xəzər dənizində səviyyə dəyişiklikləri ilə bağlı 2036-cı ilədək həyata keçiriləcək fəaliyyət planının qısa müddətdə yekunlaşdırılması barədə razılıq əldə olunduğunu bildirib. O, Xəzər dənizinin monitorinqi üçün xüsusi protokolun hazırlanmasını da dəstəklədiklərini qeyd edib.

Putin Xəzəryanı ölkələr arasında ekoloji risklərlə bağlı məlumat mübadiləsinin sistemli hala gətirilməsinin və bu risklərə qarşı birgə reaksiya mexanizminin yaradılmasının vacibliyini vurğulayıb.

Putin Rusiyanın Xəzər dənizində su səviyyəsinin dəyişmələrini öyrənmək və mənfi nəticələrini azaltmaq üçün 2030-cu ilədək həyata keçiriləcək hərtərəfli proqram hazırladığını açıqlayıb və tədqiqat nəticələrinin qonşu ölkələrlə paylaşılacağını bildirib.

Putin həmçinin buxarlanma, yağıntı və çay axınlarına dair məlumatları süni intellekt alqoritmləri ilə təhlil edəcək “Xəzər dənizinin rəqəmsal əkizi”nin yaradılmasını təklif edib. Virtual model vasitəsilə dəniz səviyyəsində dəyişikliklərə dair ssenarilərin hesablanmasının mümkün olacağını bildirən Putin sistemin naviqasiya marşrutlarının yenilənməsi və dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyinin artırılması məqsədilə də istifadə oluna biləcəyini qeyd edib.

Rusiyanın su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahəsində digər Xəzəryanı ölkələrlə əməkdaşlığı davam etdirməyə hazır olduğunu bildirən Putin su itkilərinin azaldılması, suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi və su idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması kimi istiqamətlərdə birgə işə çağırıb.

Putin həmçinin Rusiyadakı Sirius Milli Elm və Texnologiya Universitetində Xəzər dənizinin öyrənilməsinə dair beynəlxalq təhsil proqramının başladılacağını açıqlayıb. Proqram çərçivəsində gənc mütəxəssislərin ekologiya, iqtisadiyyat və innovasiya sahələrindəki problemləri araşdırmasının nəzərdə tutulduğunu bildirən Putin Xəzəryanı ölkələrin gənclərini proqramda iştirak etməyə dəvət edib.

Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun ev sahibliyi ilə keçirilən zirvədə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev də iştirak edib. Zirvə çərçivəsində Putin Azərbaycan və İran prezidentləri ilə ayrıca görüşüb.