Azərbaycan News Agency

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (MAQATE) baş direktoru Rafael Mariano Qrossi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasında (BMT TŞ) çıxışı zamanı İranın nüvə proqramı üzərində yoxlamaların təcili bərpa olunmasına çağırıb. Diplomatik həll yollarının yalnız yerlərdə texniki yoxlamalar vasitəsilə mümkün olduğunu vurğulayan agentlik İran hakimiyyətini müfəttişlərin ölkəyə qayıtmasına icazə verməyə dəvət edib.

BMT Təhlükəsizlik Şurasının Nyu-Yorkda keçirilən iclasında çıxış edən baş direktor Qrossi 2025-ci ilin iyununda başlayan hərbi hücumlardan sonra təhlükəsizlik səbəbindən geri çəkilən MAQATE müfəttişlərinin aylardır vəzifələrinə qayıtmağa hazır olduqlarını bildirib.

440 kiloqram yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranla bağlı narahatlıq

Qrossi çıxışında İranın əvvəllər bəyan etdiyi 440 kiloqramlıq yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatının vəziyyəti ilə bağlı qeyri-müəyyənliyə diqqət çəkib. O, bu materialın hazırkı vəziyyətinin yoxlanılması üçün MAQATE müfəttişlərinə təcili olaraq obyektlərə giriş imkanının verilməli olduğunu vurğulayıb.

MAQATE rəhbəri hərbi hücumlardan zərər çəkmiş Fordo, Nətənz və İsfahandakı uranın zənginləşdirilməsi obyektlərində, eləcə də Xondab Ağır Su Reaktorunda yoxlamaların pozulduğunu qeyd edib. O, hüquqi öhdəliklərin birtərəfli qaydada dayandırıla bilməyəcəyini vurğulayıb. Qrossi ölkədə yeganə istisnanın Buşehr Atom Elektrik Stansiyası olduğunu və burada yoxlamaların konstruktiv əməkdaşlıq şəraitində davam etdiyini bildirib.

"Heç nə fiziki giriş və yoxlamaları əvəz edə bilməz"

Qrossi MAQATE-nin peyklər və monitorinq sistemləri vasitəsilə 2025 və 2026-cı illərdəki hücumlarda zədələnmiş obyektlərdə hər hansı yenidənqurma fəaliyyəti aşkar etmədiyini bildirib. Bununla belə, o, "Heç nə real vəziyyəti yoxlamaq üçün obyektlərə fiziki giriş imkanını əvəz edə bilməz" deyə vurğulayıb.

MAQATE İranla diplomatik kanalların açıq saxlanılması məqsədilə Misirin vasitəçiliyi ilə imzalanmış "Qahirə Sazişi"nin dialoq üçün praktik əsas yaratdığını xatırladıb. Agentlik Oman, Pakistan, Qətər və Misir kimi ölkələrin vasitəçilik səylərini yüksək qiymətləndirdiyini açıqlayıb.

"Diplomatiya və texniki yoxlama yeganə çıxış yoludur"

Nüvə silahlarının yayılmaması rejiminin beynəlxalq təhlükəsizliyin əsas dayaqlarından biri olduğunu xatırladan baş direktor Qrossi çıxışını bu sözlərlə yekunlaşdırıb: "Uzunmüddətli perspektivdə həm İranda, həm də bütün dünyada nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını yalnız MAQATE-nin yoxlamaları ilə dəstəklənən diplomatiya ala bilər. MAQATE öz vəzifəsini yerinə yetirməyə hazırdır. Gəlin bu fürsətdən istifadə edək."