Azərbaycan News Agency

Türkiyə mərkəzli texnologiya şirkəti Superior Electromagnetic Systems (SEMSİS) tərəfindən hazırlanmış ARAX mühərrik texnologiyası, xüsusilə müdafiə sənayesi və hərbi platformalarda istifadə imkanları yaradan “yeni nəsil elektrik mühərrik sistemi” kimi sektorda öz yerini tutub.

Baş dizayn mühəndisi İsmayıl Bərbərin rəhbərliyi ilə hazırlanan texnologiya elektrik mühərriklərində uzun illərdir istifadə olunan klassik mərkəzi mil dizaynından fərqli bir sistem yaradıb.

Şirkətin açıqlamasına görə, ARAX mühərriki hibrid oxlu elektromaqnit flanş memarlığı sayəsində daha yüksək səmərəlilik, daha az çəki və daha kompakt quruluş təqdim etməyi hədəfləyir. Hərbi platformalar üçün hazırlanmış yeni nəsil ARAX mühərrikinin ən diqqətçəkən istifadə sahələrindən biri müdafiə sənayesidir.

Tərtibatçı komandaya görə sistem pilotsuz uçuş aparatları (PUA), silahlı pilotsuz uçuş aparatları, elektrikli şaquli qalxış edən hava nəqliyyat vasitələri (EVTOL), dəniz platformaları və gəmi hərəkət sistemləri, torpedo və raket itki sistemləri kimi bir çox hərbi platformada istifadə edilə biləcək potensiala malikdir.

Yeni mühərrik memarlığı sayəsində xüsusilə PUA və dron sistemlərində istifadə olunan çoxmühərrikli quruluşların daha kompakt hala gətirilə biləcəyi və platformaların daha yüngül istehsal edilə biləcəyi, bunun da əməliyyat məsafəsini və missiya müddətini artıra biləcəyi proqnozlaşdırılır.

Daha yüngül və daha səmərəli mühərrik

Texniki məlumatlara görə ARAX mühərriki təxminən 10 kiloqram ağırlığında dizayn edilib. Bu göstərici oxşar performans sinfinə aid bəzi mühərriklərlə müqayisədə daha az çəki deməkdir. Həmçinin qeyd olunur ki, yüksək fırlanma anı yaratmaq qabiliyyəti və enerji səmərəliliyi sayəsində elektrik platformalarında istifadə olunan batareya sistemləri əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirilə bilər. Simulyasiya məlumatlarına görə sistem 95 faizdən artıq səmərəlilik təmin edə və enerji sərfiyyatını daha balanslı edə bilər.

Özünü soyudan mühərrik quruluşu

ARAX mühərrikində istifadə olunan iki statorlu memarlıq mühərrikin daxilində “maqnit vorteksi” adlandırılan axın yaradır. Bu quruluş mühərrikin işləyərkən özünü soyutmasına kömək edir. Bunun sayəsində ağır və mürəkkəb soyutma sistemlərinə ehtiyac azaldıla bilər. Daha sadə quruluş xüsusilə hərbi platformalarda texniki xidmət proseslərini asanlaşdırmaq üstünlüyü təqdim edəcək.

Patent müraciəti edilib

ARAX texnologiyası üçün Türkiyə Patent və Marka Qurumu­na “TPE 2021/001888” nömrəsi ilə patent müraciəti edilib.

Dünyadakı mövcud mühərrik sistemlərindən fərqli memarlığa malik olan və inkişaf işləri davam edən layihənin hazırda TRL 4 texnologiya hazırlıq səviyyəsində olduğu, ilkin prototip və simulyasiya işlərinin tamamlandığı bildirilib.

Kütləvi istehsal üçün danışıqlar davam edir

SEMSİS rəsmiləri ARAX mühərrikinin öz vəsaitləri ilə hazırlandığını, kütləvi istehsal üçün investorlar və sənaye əməkdaşlıqları üzrə işlərin davam etdiyini, texnologiyanın ilk növbədə müdafiə sənayesində olmaqla yanaşı aviasiya, avtomobil və enerji sektorlarında geniş istifadə sahəsi tapa biləcəyini qeyd ediblər.